Những điều cần biết về cây bông mã đề

0

Cây bông mã đề là một trong những loại thuốc quý với nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe. Vậy loại cây này có công dụng gì, sử dụng ra sao và nên lưu ý những điều gì?

Cây bông mã đề là cây gì?

Cây Bông mã đề là dược liệu thân thảo sống lâu năm, thân ngắn thường mọc hoang ở nhiều nơi. Mã đề có tên khoa học là Plantago major L., Họ Mã đề – Plantaginaceae, còn có tên gọi khác là cây Xa tiền. Cây có một số đặc điểm nhận dạng như sau:

  • Lá mọc thành từng cụm ở gốc cây, cuống lá dài, phiến lá có hình chiếc thìa hoặc hình quả trứng, gân dọc theo sống lá và đồng quy ở ngọn và gốc lá.
  • Hoa mọc thành một bông dài, hướng thẳng đứng. Bông mã đề lưỡng tính, có 4 đài lá ở gốc hoa, xếp chéo nhau và hơi dính ở gốc.
  • Quả Bông mã đề có hình hộp, chứa nhiều hạt nhỏ màu nâu đen bóng. Mỗi quả cây Bông mã đề chứa khoảng 8 – 20 hạt nhỏ.
cây bông mã đề

Cây bông mã đề

Cây Bông mã đề mọc hoang và được trồng để sử dụng như rau ăn kèm tạo nhiều nơi ở nước ta. Mã đề được trồng bằng hạt, ưa nơi ẩm ướt và đất thịt, mềm. Cây thường được trồng vào mùa thu và mùa xuân, tuy nhiên phát triển tốt nhất vào mùa thu.

Dược tính của cây mã đề

Cây mã đề rất giàu chất đạm cùng các chất dinh dưỡng, bao gồm beta carotene, canxi, vitamin C và K, các dưỡng chất thực vật như allantoin, apigenin, aucubin, baicalein, axit oleanolic, sorbitol và tanin.

Trong đó beta carotene giúp tăng cường thị lực và chống lại ung thư, canxi giúp xương chắc khỏe và là một yếu tố cần thiết cho hệ thần kinh khỏe mạnh, vitamin C giúp chống lại ung thư và giảm căng thẳng, vitamin K cần thiết cho máu và sức khoẻ của mạch máu.

cây bông mã đề

Cây mã đề có nhiều dược tính có lợi cho sức khỏe

Bộ phận dùng làm thuốc của mã đề:

  • Hạt Mã đề phơi hay sấy khô gọi là Xa tiền tử.
  • Toàn cây Mã đề bỏ rễ phơi hay sấy khô gọi là Xa tiền thảo.
  • Lá Mã đề để tươi hay phơi hoặc sấy khô.
cây bông mã đề

Hạt xa tiền tử từ cây mã đề là vị thuốc quý

Công dụng của cây bông mã đề

Theo Đông y, mã đề vị ngọt, tính lạnh, tác dụng mát máu, khử nhiệt, ngưng chảy máu cam, tiểu tắc nghẽn, làm sáng mắt, thông mồ hôi, làm sạch phong nhiệt tại gan, phổi, chữa chứng thấp nhiệt ở bàng quang, lợi tiểu tiện mà không chạy khí, khiến cường âm tích tinh.

Theo Phó Chủ tịch Hội Đông y Ba Đình, Lương Y Bùi Hồng Minh, uống nước mã đề bị đi tiểu nhiều lần là điều rất dễ hiểu, vì mã đề là cây thuốc có tác dụng lợi tiểu. Nước lá cây mã đề rất mát, có tác dụng bổ thận, đào thải chất độc cho thận nên trong dân gian thường dùng mã đề để điều trị tiểu buốt.

cây bông mã đề

Cây mã đề có công dụng lợi tiểu

Trong y học cổ truyền, cây mã đề có nhiều tên gọi khác nhau có vị ngọt tính lạnh, không độc đi vào 3 kinh (thận, bàng quang, phế) có lợi tiểu, tiêu thũng, tiêu phù, chất kháng sinh gây bệnh ngoài da chữa lỵ cấp.

Mã đề còn được dùng chữa ho có đờm do nhiệt, viêm khí quản, tiểu ra máu, sỏi thận, chảy máu cam, nôn ra máu.

Ngoài ra còn 1 bài thuốc khác mà có thể bạn chưa biết đó là dùng lá trà mã đề để hỗ trợ cai thuốc lá. Đây là phương pháp dân gian truyền lại. Tuy nhiên, trên thị trường hiện nay cũng có khá nhiều loại thuốc cai thuốc lá.

“Cây mã đề không dùng một mình mà thường kết hợp với các vị thuốc khác hãm thành nước chè uống. Lưu ý người huyết áp thấp không nên dùng nước mã đề vì có thể bị tụt huyết áp. Người âm hư mà không thấp nhiệt không dùng loại nước này”, Lương y Bùi Hồng Minh nói.

Đọc thêm: Công dụng của loài địa y với sức khỏe

cây bông mã đề

Nước mã đề

Cách dùng và liều lượng

Đối với loại thảo dược này, bạn được khuyến cáo dùng với liều lượng vừa đủ là từ 10-30g/ngày.

Cách dùng:

  • Sắc thành nước uống
  • Tán thành bột mịn
  • Ăn kèm như rau sống

Các bài thuốc sử dụng bông mã đề

Trị viêm đường tiết niệu, tiểu rắt, tiểu buốt

Chuẩn bị:

  • Xa tiền tử, Biển súc, Cù mạch, Chi tử, Mộc thông mỗi loại 10g
  • Hoạt thạch 20g
  • Cam thảo 3g
  • Đại hoàng 6g
  • Đăng tâm 2 g

Mang các loại dược liệu này sắc chung thành nước uống.

cây bông mã đề

Cây Bông mã đề có tác dụng lợi tiểu, điều trị một số bệnh về thận, tiết niệu

Điều trị tiêu chảy

  • Sử dụng Xa tiền tử, Bạch phục linh, Trư linh, Đảng sâm, Hương nhu mỗi loại 12g, Đăng tâm 2g, sắc thành nước uống.
  • Ngoài ra, có thể sử dụng 3 – 6g bột Xa tiền tử hòa với cháo trắng kèm một ít đường để uống.

Chữa bệnh ho

  • Dùng 40 – 100g Bông mã đề sắc thành nước uống mỗi ngày.
  • Hoặc dùng Mã đề kết hợp Hoàng cầm, Ngư tinh thảo, Bối mẫu sắc nước uống có thể trị ho, thanh phế hóa đàm.
  • Để trị ho tiêu đờm dùng Xa tiền thảo 10g, Cam thảo, Cát cánh mỗi loại 2g đun sôi, nhỏ lửa với 400 ml nước trong 30 phút. Chia thành 3 lần uống trong ngày.

Lợi tiểu

  • Sử dụng Hạt mã đề 10g và 2 g Cam thảo đun sôi cùng 600ml nước cho đến khi còn 200ml. Chia thành 3 lần uống trong ngày.
  • Ngoài ra có thể dùng 12g hạt hoặc lá Mã đề sắc thành nước uống mỗi ngày để điều trị bí tiểu.

Trị nóng gan mật, nổi mụn nhọt

  • Sử dụng một nắm lá mã đề tươi và một miếng gan lợn to tầm một bàn tay, thái nhỏ, xào hoặc nấu thành canh dùng ăn kèm bữa cơm. Sử dụng liên tục 6 – 7 ngày sẽ thấy kết quả.
  • Cũng có thể sử dụng một ít lá Bông mã đề tươi, giã nát đắp vào phần bị mụn, băng bó lại cẩn thận để điều trị mụn nhọt.

Lưu ý: Kiêng thức ăn cay nóng và không uống rượu bia hoặc chất kích thích để đạt hiệu quả điều trị tốt nhất.

Các món ăn từ cây mã đề

Canh mã đề

Được trích trong sách Thánh Tuế Tổng Lục quyển thứ 190, canh mã đề nấu từ lá mã đề, gừng, hành, muối ăn có công dụng chữa bệnh đái ra máu và đau buốt niệu đạo khá hiệu.

cây bông mã đề

Canh mã đề nấu thịt mọc

Cháo mã đề

Được nấu từ lá mã đề, gạo tẻ, hành, muối, có công dụng thanh nhiệt, trị đờm, sáng mắt, lợi tiểu. Hiện nay, cháo mã đề khá nổi tiếng và là món ăn được ưa chuộng ở Trung Quốc.

cây bông mã đề

Cháo mã đề giàu dinh dưỡng cho bé ăn dặm

Những lưu ý khi sử dụng cây mã đề

  • Lá: Phụ nữ mang thai dùng cần phải thận trọng. Người già đái đêm nhiều, thận kém không nên dùng.
  • Hạt: Không phải thấp nhiệt nên dùng thận trọng.
  • Những người đi tiểu nhiều, táo bón, không có thấp nhiệt, thận hư, dương khí hạ giáng thì không nên dùng.
  • Sử dụng mã đề chú ý kiêng chất kích thích, gây nóng như rượu, bia, cà phê, các loại gia vị nóng.

LƯU Ý: CHỈ NÊN DÙNG MÃ ĐỀ TRONG THỜI GIAN NGẮN

Lương y Bùi Hồng Minh khuyến cáo, mã đề không phải là loại cây thuốc dùng kéo dài. Do nó được xếp vào loại cây dược liệu vì vậy dùng cần phải có định lượng, thời gian nhất định để tốt cho sức khỏe.

Đặc biệt, với người đi tiểu nhiều, trẻ nhỏ thường xuyên tiểu dầm không nên dùng nước mã đề sẽ kích thích bàng quang đi tiểu nhiều lần.

Phụ nữ đang mang thai trong 3 tháng đầu không nên dùng nước má đề uống có thể dẫn tới sảy thai. Người thận yếu, suy thận mãn tuyệt đối không nên dùng, riêng đối với người khỏe mạnh hạn chế sử dụng nước mã để vào buổi tối để tránh phải dậy đi tiểu vào ban đêm.

“Nếu dùng nước cây mã đề làm nước uống chỉ nên dùng với liều lượng nhỏ ngày 1-2 ly (150ml) dùng 4-5 ngày dừng. Khi uống nước mã đề cần chú ý tránh các loại chất kích thích cà phê, rượu, bia, gia vị nóng”, Lương y Bùi Hồng Minh nói.

Trên đây là toàn bộ những gì bạn cần biết về loại thảo dược bông mã đề. Hãy tìm hiểu kỹ công dụng, cách dùng và những lưu ý khi sử dụng loại thuốc này để không làm phản tác dụng nhé!

Có thể bạn quan tâm: Hoa ngọc lan – cây thuốc quý ít người biết

Share.

Comments are closed.