Cây bông mã đề – Công dụng, cách dùng và những điều lưu ý

0

Cây mã đề là vị thuốc dân gian với rất nhiều tác dụng đối với sức khỏe. Tuy nhiên, khi sử dụng cây mã đề bạn cũng cần phải lưu ý một số điều để tránh những tác dụng không mong muốn.

  1. Cây mã đề là cây gì?
  2. Dược tính của cây mã đề
  3. Công dụng của cây mã đề
  4. Các món ăn từ cây mã đề
  5. Những lưu ý khi sử dụng cây mã đề

1. Cây mã đề là cây gì?

Mã đề có tên khoa học là Plantago major L., Họ Mã đề – Plantaginaceae, còn có tên gọi khác là cây Xa tiền. Cây mọc hoang và được trồng ở nhiều nơi trên khắp nước ta.

Cây mã đề là 1 vị thuốc quý trong Đông Y

Mã đề là loại cây cỏ, sống lâu năm, thân ngắn. Lá mọc ở gốc bài trí hình hoa thị, có cuống dài và rộng. Phiến lá hình thìa hay hình trứng, có gân dọc theo sống lá.

Hoa mọc thành bông có cán dài, hướng thẳng đứng. Hoa mã đề lưỡng tính, 4 lá đài xếp chéo hơi dính nhau ở gốc.

Quả mã đề là quả hộp, trong chứa nhiều hạt màu nâu đen bóng. Mỗi quả có 8 – 13 hạt.

2. Dược tính của cây mã đề

Cây mã đề rất giàu chất đạm cùng các chất dinh dưỡng, bao gồm beta carotene, canxi, vitamin C và K, các dưỡng chất thực vật như allantoin, apigenin, aucubin, baicalein, axit oleanolic, sorbitol và tanin.

Trong đó beta carotene giúp tăng cường thị lực và chống lại ung thư, canxi giúp xương chắc khỏe và là một yếu tố cần thiết cho hệ thần kinh khỏe mạnh, vitamin C giúp chống lại ung thư và giảm căng thẳng, vitamin K cần thiết cho máu và sức khoẻ của mạch máu.

Các bộ phận của cây mã đề đều dùng làm thuốc được

Bộ phận dùng làm thuốc của mã đề:

  • Hạt Mã đề phơi hay sấy khô gọi là Xa tiền tử.
  • Toàn cây Mã đề bỏ rễ phơi hay sấy khô gọi là Xa tiền thảo.
  • Lá Mã đề để tươi hay phơi hoặc sấy khô.

3. Tác dụng của cây bông mã đề

Theo Đông y, mã đề vị ngọt, tính lạnh, tác dụng mát máu, khử nhiệt, ngưng cháy máu cam, tiểu tắc nghẽn, làm sáng mắt, thông mồ hôi, làm sạch phong nhiệt tại gan, phổi, chữa chứng thấp nhiệt ở bàng quang, lợi tiểu tiện mà không chạy khí, khiến cường âm tích tinh.

Theo Phó Chủ tịch Hội Đông y Ba Đình, Lương Y Bùi Hồng Minh, uống nước mã đề bị đi tiểu nhiều lần là điều rất dễ hiểu, vì mã đề là cây thuốc có tác dụng lợi tiểu. Đã từng có trường hợp bà chăm sóc cháu cho uống má đề để hết rôm, cháu đã bị rơi vào tình trạng mất nước do đi tiểu quá nhiều.

Nước lá cây mã đề rất mát, có tác dụng bổ thận, đào thải chất độc cho thận nên trong dân gian thường dùng mã đề để điều trị tiểu buốt.

Cây mã đề có rất nhiều tác dụng đối với sức khỏe con người

Trong y học cổ truyền, cây mã đề có nhiều tên gọi khác nhau có vị ngọt tính lạnh, không độc đi vào 3 kinh (thận, bàng quang, phế) có lợi tiểu, tiêu thũng, tiêu phù, chất kháng sinh gây bệnh ngoài da chữa lỵ cấp.

Mã đề còn được dùng chữa ho có đờm do nhiệt, viêm khí quản, tiểu ra máu, sỏi thận, chảy máu cam, nôn ra máu.

Ngoài ra còn 1 bài thuốc khác mà có thể bạn chưa biết đó là dùng lá trà mã đề để hỗ trợ cai thuốc lá. Đây là phương pháp dân gian truyền lại. Tuy nhiên, trên thị trường hiện nay cũng có khá nhiều loại thuốc cai thuốc lá. Một trong số đó là sản phẩm Nước súc miệng Thanh Nghị – thành phần hoàn toàn từ thảo dược thiên nhiên, an toàn, hiệu quả.

“Cây mã đề không dùng một mình mà thường kết hợp với các vị thuốc khác hãm thành nước chè uống. Lưu ý người huyết áp thấp không nên dùng nước mã đề vì có thể bị tụt huyết áp. Người âm hư mà không thấp nhiệt không dùng loại nước này”, Lương y Bùi Hồng Minh nói.

Cây mã đề có rất nhiều tác dụng đối với sức khỏe con người

Theo Đỗ Huy Bích trong cuốn “Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam”: “Lá mã đề có vị nhạt, tính mát. Hạt có vị ngọt nhạt, nhớt, tính mát, vào 4 kinh: can, phế, thận, tiểu tràng, có tác dụng thanh nhiệt, lợi phế, tiêu thũng, thông tiểu tiện.

Công dụng: Mã đề được dùng chữa ho lâu ngày, viêm khí quản, viêm thận và bàng quang, bí tiểu tiện, tiểu tiện ra máu hoặc ra sỏi, phù thũng, đau mắt sưng đỏ, tiêu chảy, lỵ, chảy máu cam, ra nhiều mồ hôi.”

4. Các món ăn từ cây mã đề

Canh mã đề: Được trích trong sách Thánh Tuế Tổng Lục quyển thứ 190, canh mã đề nấu từ lá mã đề, gừng, hành, muối ăn có công dụng chữa bệnh đái ra máu và đau buốt niệu đạo khá hiệu.

Cháo mã đề: Được nấu từ lá mã đề, gạo tẻ, hành, muối, có công dụng thanh nhiệt, trị đờm, sáng mắt, lợi tiểu. Hiện nay, cháo mã đề khá nổi tiếng và là món ăn được ưa chuộng ở Trung Quốc.

5. Những lưu ý khi sử dụng cây mã đề

  • Lá: Phụ nữ mang thai dùng cần phải thận trọng. Người già đái đêm nhiều, thận kém không nên dùng.
  • Hạt: Không phải thấp nhiệt nên dùng thận trọng.
  • Những người đi tiểu nhiều, táo bón, không có thấp nhiệt, thận hư, dương khí hạ giáng thì không nên dùng.
  • Sử dụng mã đề chú ý kiêng chất kích thích, gây nóng như rượu, bia, cà phê, các loại gia vị nóng.

ĐẶC BIỆT, CHỈ NÊN DÙNG MÃ ĐỀ TRONG THỜI GIAN NGẮN

Lương y Bùi Hồng Minh khuyến cáo má đề không phải là loại cây thuốc dùng kéo dài. Do nó được xếp vào loại cây dược liệu vì vậy dùng cần phải có định lượng, thời gian nhất định để tốt cho sức khỏe.

Đặc biệt, với người đi tiểu nhiều, trẻ nhỏ thường xuyên tiểu dầm không nên dùng nước mã đề sẽ kích thích bàng quang đi tiểu nhiều lần.

Phụ nữ đang mang thai trong 3 tháng đầu không nên dùng nước má đề uống có thể dẫn tới sảy thai. Người thận yếu, suy thận mãn tuyệt đối không nên dùng, riêng đối với người khỏe mạnh hạn chế sử dụng nước mã để vào buổi tối để tránh phải dậy đi tiểu vào ban đêm.

“Nếu dùng nước cây mã đề làm nước uống chỉ nên dùng với liều lượng nhỏ ngày 1-2 ly (150ml) dùng 4-5 ngày dừng. Khi uống nước mã đề cần chú ý tránh các loại chất kích thích cà phê, rượu, bia, gia vị nóng”, Lương y Bùi Hồng Minh nói.

Chức năng bình luận đã bị đóng